W 2010 r. mineła 70. rocznica jego śmierci, oraz 125 lat od jego narodzin i cieszę się, że pamięć o nim przetrwała nie tylko w rodzinie Kielaków.

Mam 85 lat, więc niektóre wydarzenia zatarły się w mojej pamięci, ale te, które pamiętam postaram się przedstawić jak najrzetelniej. Dodam też fakty zapamiętane przez całą rodzinę oraz informacje, które są w dokumentach pisanych. Ojca pamiętam tylko ja i moja młodsza siostra Maria, reszta rodziny zna jego historię z opowiadań.

Stanisław Kielak urodził się w listopadzie 1885 r. w Jasienicy w ówczesnym powiecie radzymińskim. W pobliskim Klembowie, w kościele św. Klemensa odbył się chrzest.

Mój dziadek Tomasz Kielak przebywał w Jasienicy prawdopodobnie oddelegowany do pracy na kolei Warszawsko-Petersburskiej. Otwarto ją w 1862 r., a szlak jej przebiegał przez Chrzęsne, gdzie do dzisiaj znajduje się stacja kolejowa.

Nazwisko Kielak stało się znane w okolicy, gdyż dziadkowie mieli trzynaścioro dzieci, z których do wieku dojrzałego dożyło dziewięcioro – dwie córki i siedmiu synów. Kilkoro zmarło w niemowlęctwie, co w XIX w. zdarzało się często. Piszę o dziadku, gdyż to on zapoczątkował społecznikowską działalność Kielaków w Chrzęsnem i okolicy. W historii zapisał się udziałem w komitecie budowy w latach 1913-1919 neogotyckiego kościoła parafialnego wg projektu Henryka Kudery w Postoliskach, wsi sąsiadującej z Chrzęsnem. W kruchcie tegoż kościoła znajduje się tablica z nazwiskami członków komitetu, wśród których widnieje nazwisko Tomasza Kielaka. Około 1890 r. dziadek wrócił z Jasienicy do Chrzęsnego, gdzie posiadał 20 morgów i 98 prętów (ok. 13 ha) ziemi odziedziczonej po swoim ojcu Piotrze z pierwszych nadziałów i serwitutów.

Rozdział I

Bitwa Warszawska 1920 roku

Bitwa owiana legendą

Bitwa Warszawska, potocznie określana „Cudem nad Wisłą’’, zapisała się w historii jako legenda nieprawdopodobnego i niespodziewanego zwycięstwa żołnierzy polskich. Sytuacja na froncie odwróciła się zaskakując dowództwo polskie i sowieckie. Józef Piłsudski, Wódz Naczelny Armii Polskiej w swojej książce pt. „Rok 1920” pisał: „W historii Bitwy Warszawskiej zastanowić musi każdego dziwna, nieoczekiwana i tak nagła zmiana obu stron walczących. Zwyciężony zostaje zwycięzcą, zwycięzca – zwyciężonym, w jakieś parę dni, wobec czego szuka się bezwiednie jakiś nadzwyczajnych przyczyn tej nagłej zmiany, tego piorunującego przewrotu.”

Urbanonimia jest to zbiór urbanonimów – nazw własnych obiektów występujących w przestrzeni miejskiej, np. ulicy, placu, parku, budynku, instytucji.

W obręb nazewnictwa miejskiego wchodzą nazwy różnych obiektów topograficznych, jak nazwy ulic, alei i traktów, nazwy zaułków, nabrzeży i bulwarów, nazwy placów, posesji, targowisk i rynków, nazwy wzniesień, zagłębień terenu, nazwy rzeczek i stawów oraz domów i innych zabudowań, a także nazwy przedmieść i dzielnic oraz innych części miasta.

W dziejach tworzenia się nazw ulic odegrały rolę dwa środowiska: mieszkańcy będący twórcami i użytkownikami tego nazewnictwa i urzędy. Nazwy ulic pierwszej grupy powstają zawsze w związku z cechami określonego terenu.  Nazwy ulic tworzone w urzędach na ogół powielają istniejące wzorce.

Nasfeterowie byli rodziną ściśle związaną ze środowiskiem artystycznym jeszcze przed II wojną światową. Stefan Nasfeter z Wołomina, stryj Janusza, był przed wojną właścicielem studia fil­mowego w Warszawie oraz kina w Wołominie. ­

Kiedy przystępowaliśmy do zbierania mate­riałów o Januszu Nasfeterze, zastanowił nas ogromny wkład twórczości Janusza Nasfetera w historię polskiego kina – a szczególnie kina dla dzieci i o dzieciach, przy jednoczesnym braku opracowań, które w sposób syntetyczny ujmowałyby dorobek tego reżysera. Nawet śmierć Janusza Nasfetera, w 1998 r., przesz/a w opinii publicznej niejako ukradkiem, przypieczętowując nieobecność reżysera w ży­ciu artystycznym w ostatnich latach jego życia.

Podjęliśmy próbę przypomnienia postaci Janusza Nasfetera, mimo przekonania że ze względu na ogrom jego twórczości głównie fil­mowej, ale także pisarskiej i graficznej, jest to zadanie znacznie przekraczające możliwości ma/ej publikacji towarzyszącej przeglądowi je­go filmów. Książka nie jest kompendium wiedzy o Januszu Nasfeterze, chociaż może być wstę­pem do dyskusji nad twórczością tego wielkie­go i zapomnianego reżysera.

W 1998 roku Piotr Łazarkiewicz napisał: „Śmierć Janusza Nasfetera uświadamia nam jeszcze raz potrzebę opisania historii polskiego kina. Prawdziwego, nie poddanego rozmaitym presjom, przewartościowania jego dorobku. Ktoś to powinien w końcu zrobić. Tylko kto?”

Podjęliśmy wyzwanie ustalenia jednego, małego i zapomnianego elementu tej pożąda­nej układanki. Przedstawiamy Janusza Nasfe­tera… na tle rodziny wołomińskich Nasfeterów.

G. P. Dudzik, J. Boguszewska
Nasfeterowie
Ząbki 2004

Religijnemu wymiarowi twórczości Norwida poświęcono już dziesiątki książek i artykułów. Czy zatem jest sens, by do tego tematu wracać? Wątpił w to już przeszło dziesięć lat temu Ryszard Przybylski w artykule o sporach romantyków z Kościołem: Krasiński i Norwid byli gorliwymi apologetami Tronu Piotrowego. Nie będziemy się nimi zajmować. I by­najmniej nie dlatego, że kontrowersje z natury rzeczy bardziej przyciągają uwagę aniżeli apologie. Nie. Po prostu ich poglądy w tej kwestii były ba­nalne.

Jednak czy rzeczywiście zagadnienie religijności Norwida jest, jak pisał Przybylski, czymś tak banalnym, że nie warto się już nim zajmować? Przypomnijmy fragment listu poety do Augusta Cieszkowskiego z sierpnia 1852. Napisał go Norwid niedługo po swoich nieudanych staraniach o wstąpienie do zakonu Zmartwychwstańców. Świadczy on o tym, iż ojco­wie Aleksander Jełowicki i Piotr Semenenko, jego niedoszli przełożeni, mieli całkowitą rację dając poecie odpowiedź odmowną: Gdybym dziś zakonnikiem stał się – jutro herezję zrobiłbym – nie mogąc wchodzić do Kościoła kontemplacji, bo w tym trwam i jestem, ale jako czynnik i pracownik – a Kościół, który na Anglię nie przez boleść irlandzką – a na Rosję nie przez boleść polską działa – nie obowiązuje mię w swej akcji i, o ile jest w tej akcji, zginie za niewiele już czasów, bo apostolstwo nie jest dy­plomacją i kuglarstwem, i kabalistyką, ale proroctwem szczerym. Trudno na podstawie tej wypowiedzi uznać poetę za pokornego syna Kościoła i jego „gorliwego apologetę”.
Wbrew pozorom temat nie jest ani banalny, ani tym bardziej wyczerpany. Przede wszystkim nadal brakuje prób spojrzenia na twórczość Norwida z szerszej – nie tyle chrześcijańskiej, ile religijnej – perspektywy. Autorzy opracowań, skupiając się na różnych aspektach katolickiej tożsamości poety, albo w ogóle nie podejmowali tego problemu, albo traktowali go zbyt pobieżnie. Ich zainteresowania krążyły dotąd niemal zupełnie wokół wciąż tego samego zestawu zagadnień…

Jak wytłumaczyć tę rozbieżność ocen? Czy odległością generacyjną dzielącą zbiorowość nauczycieli od zbiorowości uczniów? Często nie bywa ona zbyt wielka. Czy doświadczeniem pedagogicznym nauczycieli? Jak się okazało, bywa ono zawodne. Czy wreszcie utartym stylem odbioru, prze­noszonym z polonistycznego pokolenia na pokolenie od czasu sławnego „odkrycia” Miriama, dokonanego w wiedeńskiej bibliotece? Ale Miriam czytał właśnie poezje Norwida bez uprzedzeń, na egzemplarzu książki nie widniało ostrzeżenie: „uwaga! szczególnie nudne”. Więc cóż? Norwid współczesny, nazywany trafnie „poetą bezdomnym”, staje się ofiarą wła­snej, a właściwie narzuconej mu sławy? Chyba tak. Czas bowiem odciąć się wreszcie od młodopolskiego stylu recepcji i zacząć czytać Vade­mecum, Assuntę, Krakusa i wszystkie inne teksty Norwida jako znak jego myśli, rozważań estetycznych, etycznych, jako ciągłe budowanie kul­turowych pomostów między jednostką i światem. I to światem we wszyst­kich jego przejawach – światem wspólnoty narodowej, światem Europy, światem religii i wojen, światem po omacku szukającym utraconej harmo­nii jednostki i tego, co wobec niej pozostaje zewnętrzne.

Norwid w przeciwieństwie do starszych od niego, wielkich romanty­ków polskich, w swojej biografii twórczej nie przechodził jakiejś gwałtownej zmiany. Gdyby odczytać jego teksty z początku i końca…

Andrzej Fabianowski
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)

Wacław Sieroszewski, czujny obserwator i fascynat Syberii, jest autorem utworów pełnych oryginalnych spostrzeżeń i opisów nigdzie indziej niespotykanych. Sieroszewski, żyjąc i pracując wśród plemion syberyj­skich, zainteresował się ich kulturą i wierzeniami, a także przyrodą, która jest dla nich żywicielką i domem. Autor „Na kresach lasów” sprawnie wprowadza czytelników w realia życia Jakutów, ukazuje oryginalność na­tury syberyjskiej, tak różnej – okazuje się – od natury naszej szerokości geograficznej. Charakterystyka ludzi, którym poświęca tyle miejsca jest niezwykle bogata. Przyjezdni zesłańcy – najczęściej główni bohaterowie ­ukazani są w kontraście do plemion syberyjskich.

Twórczość autora Na kresach lasów jak najbardziej wpisuje się w nurt egzotyki literackiej XIX wieku. Utwory tego nurtu w okresie, na który przypadała twórczość Sieroszewskiego, wolne już od romantycznych sensów, ukazują przede wszystkim pejzaże i życie ludzi z dalekich, nieznanych krajów. Oryginalność opisywanych obrazów jest podkreślona przez to, że oglądane są one często oczami polskiego bohatera – zesłańca. Sprawia to, że utwory takie zawierają w sobie więcej elementów dokumentu, niż romantycznej filozofii. Bachórz i Kowalczykowa piszą: Kraje egzotyczne, oglądane oczyma zesłańców lub emigrantów, zwracały uwagę nie tyle swą osobliwością czy urodą, ile przychylnością lub nieprzychylnością dla tułacza. W taki też sposób skonstruowane są utwory Sieroszewskiego. Przejawia się w nich jego oryginalne myślenie o Syberii jako o przestrzeni zagrożenia. Egzotyzm jego prozy zaprojektował myślenie o Syberii jako o obszarze, na którym człowiek konfrontuje się z naturą. Przyroda tego terenu jest zdecydowanie wroga człowiekowi, aby przeżyć musi on podjąć walkę.­

Joanna Brochocka
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)

Bogata architektoniczna twórczość Józefa Piusa Dziekońskiego jedne­go z najwybitniejszych architektów polskich przełomu XIX i XX w. jest ogromną i interesującą skarbnicą architektonicznych form. Karty poświęcone Dziekońskiemu mają dla nas niezwykle doniosłe znaczenie, stanowią bowiem żywy dowód tego, że jego dzieła znajdowały w oczach jemu współcze­snych i znajdują obecnie pełne zrozumienie i uznanie. Nie napisano jeszcze książki obejmującej całą twórczość architekta. Niektóre tylko obiekty zwłaszcza te okazalsze, znalazły odbicie w nielicznych publikacjach. Przeglądając je uderza zbieżność sądów w ocenie jego dzieł, jako wartościowych, zajmujących wysoką pozycję w architekturze polskiej. Mniejsze obiekty wzniesione przez architekta nie zostały jeszcze opracowane. Jedną z tych budowli jest kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Jadowie.

W kościele tym architekt zastosował formy romanizujące rzadko spotykane w budowlach przez niego projektowanych. Właśnie ta odmien­ność skłoniła mnie do bliższego zainteresowania się architekturą tej świątyni. Niestety źródła dostarczają niewiele wiadomości na ten temat. ­

W 1886 r. w Przeglądzie Katolickim ukazała się krótka wzmianka dotycząca omawianego kościoła, a opisująca uroczystość konsekracji świą­tyni dokonaną przez Metropolitę Warszawskiego Wincentego Teofila Cho­ściak-Popiela. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Kra­jów Słowiańskich zawiera niepełne, fragmentaryczne informacje dotyczące historii wsi i kolejnych właścicieli. Podstawowym źródłem, o jakie oparłam się pisząc pracę, były projekty kościoła wykonane własnoręcznie przez architekta, znajdujące się obecnie w kancelarii parafialnej w Jadowie oraz zachowana tam kronika parafialna prowadzona od 1962 r.

Małgorzata Wyczółkowska
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)

Monografia Biblioteki Pedagogicznej w Wołominie, Filii Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej i m.st. Warszawy im. Komisji Edukacji Narodowej zainspirowana została 40-1etnią historią placówki, jej wyróżnia­jącą się działalnością, która łączy w sobie zarówno funkcje bibliotekarskie, jak i kulturalno-oświatowe. ­

Zastosowano ujęcie faktograficzne. Podstawą opracowania monografii były źródła informacji w postaci sprawozdań opisowych z działalności Biblioteki Pedagogicznej w Wołominie za lata 1959-1995, rocznych spra­wozdań dla Głównego Urzędu Statystycznego z pracy placówki od 1956 r. do chwili obecnej, dokumentacja Biblioteki, materiały dotyczące historii oświaty w regionie, głównie wspomnienia nauczycieli w postaci rękopisów i maszynopisów opracowywane przez Bibliotekę, ponadto akty prawne normujące działalność bibliotek pedagogicznych.

Sieć bibliotek pedagogicznych organizowana w Polsce po drugiej wojnie światowej wyrosła na wzorach i tradycjach bibliotek z czasów II Rzeczypospolitej, głównie centralnych bibliotek pedagogicznych organi­zowanych przy kuratoriach okręgów szkolnych. Sama idea bibliotek przeznaczonych dla nauczycieli sięga czasów Komisji Edukacji Narodowej, a ich zalążki tkwią w szesnastowiecznych bibliotekach gimnazjalnych. Zna dobrze Komisyja, jak wielka jest pomocą nauczycielom prywatne czytanie do nabrania światła ku udzielaniu Onego uczniom swoim, i że na to potrzebny jest  zakład po szkołach bibliotek, nie tak wielkością, jako raczej wyborem autorów – czytamy liście KEN z dn. 9 III 1789 r. do Szkoły Głównej Koronnej, wskazującym na rolę, jaką ma pełnić biblioteka w szkole i na sposób jej właściwego zorganizowania.

Renata Gawędka
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)