W 2010 r. mineła 70. rocznica jego śmierci, oraz 125 lat od jego narodzin i cieszę się, że pamięć o nim przetrwała nie tylko w rodzinie Kielaków.

Mam 85 lat, więc niektóre wydarzenia zatarły się w mojej pamięci, ale te, które pamiętam postaram się przedstawić jak najrzetelniej. Dodam też fakty zapamiętane przez całą rodzinę oraz informacje, które są w dokumentach pisanych. Ojca pamiętam tylko ja i moja młodsza siostra Maria, reszta rodziny zna jego historię z opowiadań.

Stanisław Kielak urodził się w listopadzie 1885 r. w Jasienicy w ówczesnym powiecie radzymińskim. W pobliskim Klembowie, w kościele św. Klemensa odbył się chrzest.

Mój dziadek Tomasz Kielak przebywał w Jasienicy prawdopodobnie oddelegowany do pracy na kolei Warszawsko-Petersburskiej. Otwarto ją w 1862 r., a szlak jej przebiegał przez Chrzęsne, gdzie do dzisiaj znajduje się stacja kolejowa.

Nazwisko Kielak stało się znane w okolicy, gdyż dziadkowie mieli trzynaścioro dzieci, z których do wieku dojrzałego dożyło dziewięcioro – dwie córki i siedmiu synów. Kilkoro zmarło w niemowlęctwie, co w XIX w. zdarzało się często. Piszę o dziadku, gdyż to on zapoczątkował społecznikowską działalność Kielaków w Chrzęsnem i okolicy. W historii zapisał się udziałem w komitecie budowy w latach 1913-1919 neogotyckiego kościoła parafialnego wg projektu Henryka Kudery w Postoliskach, wsi sąsiadującej z Chrzęsnem. W kruchcie tegoż kościoła znajduje się tablica z nazwiskami członków komitetu, wśród których widnieje nazwisko Tomasza Kielaka. Około 1890 r. dziadek wrócił z Jasienicy do Chrzęsnego, gdzie posiadał 20 morgów i 98 prętów (ok. 13 ha) ziemi odziedziczonej po swoim ojcu Piotrze z pierwszych nadziałów i serwitutów.

Rozdział I

Bitwa Warszawska 1920 roku

Bitwa owiana legendą

Bitwa Warszawska, potocznie określana „Cudem nad Wisłą’’, zapisała się w historii jako legenda nieprawdopodobnego i niespodziewanego zwycięstwa żołnierzy polskich. Sytuacja na froncie odwróciła się zaskakując dowództwo polskie i sowieckie. Józef Piłsudski, Wódz Naczelny Armii Polskiej w swojej książce pt. „Rok 1920” pisał: „W historii Bitwy Warszawskiej zastanowić musi każdego dziwna, nieoczekiwana i tak nagła zmiana obu stron walczących. Zwyciężony zostaje zwycięzcą, zwycięzca – zwyciężonym, w jakieś parę dni, wobec czego szuka się bezwiednie jakiś nadzwyczajnych przyczyn tej nagłej zmiany, tego piorunującego przewrotu.”

Urbanonimia jest to zbiór urbanonimów – nazw własnych obiektów występujących w przestrzeni miejskiej, np. ulicy, placu, parku, budynku, instytucji.

W obręb nazewnictwa miejskiego wchodzą nazwy różnych obiektów topograficznych, jak nazwy ulic, alei i traktów, nazwy zaułków, nabrzeży i bulwarów, nazwy placów, posesji, targowisk i rynków, nazwy wzniesień, zagłębień terenu, nazwy rzeczek i stawów oraz domów i innych zabudowań, a także nazwy przedmieść i dzielnic oraz innych części miasta.

W dziejach tworzenia się nazw ulic odegrały rolę dwa środowiska: mieszkańcy będący twórcami i użytkownikami tego nazewnictwa i urzędy. Nazwy ulic pierwszej grupy powstają zawsze w związku z cechami określonego terenu.  Nazwy ulic tworzone w urzędach na ogół powielają istniejące wzorce.

Można by więc spróbować czysto faktograficznie…

Maciej Gutowski urodzony 4 XI 1931 r. w majątku Suchodoły na Wołyniu niedaleko Włodzimierza, do szkoły uczęszczał… Kiedyś przygotowywałem biogram ojca do jakiejś encyklopedii, tam narzucony był taki schematyczny opis. Zupełnie nie widziałem za nim Maćka Gutowskiego. Mógłbym wreszcie powspominać – ale to byłyby jakieś wycinki. Życie Maćka to była jedna wielka anegdota – czasami ją tworzył sam, czasami był w niej tylko aktorem. Uwielbiał przybierać różne maski, najważniejszą i najbardziej serio była maska błazna – wszak jemu wiele uchodzi i wiele wolno, co wcale nie oznacza, że jest to pozycja całkiem bezpieczna. Brał kiedyś udział w happeningu Tadeusza Kantora, rzecz polegała na tym, że biorący w nim udział aktorzy musieli cały czas namydlać się. Widziałem zdjęcie z tego wydarzenia już po śmierci ojca przed dziesięciu laty – 11 X 1998 r. Był tam absolutnie w swoim żywiole. Grał, bawił się, ale też i był w tym bardzo serio. Pomyślałem sobie wówczas, że właściwie całe jego życie to było wcielanie się w kolejne role, najtrudniejsze, bo trzeba było odegrać samego siebie.

Dla takiego postrzegania życia niewątpliwie ważna była barwna postać jego ojca – Władysława Gutowskiego. Wywodził się on z kresowego ziemiaństwa o długich, chociaż niepozbawionych mitologizacji, kresowych korzeniach. Był postacią barwną i nietuzinkową. Trzy żony, pokaźne majątki – Piszcz (jak podkreślał ojciec na mapach niesłusznie…

Urle określane są przez przewodniki turystyczne jako miejscowość wypoczynkowa, która jest położona w dolnym biegu rzeki Liwiec, wzdłuż linii kolejowej Warszawa – Małkinia, na terenie gminy Jadów. Cały teren jest wielkim kompleksem leśnym ? suchych borów sosnowych o piaszczystych ziemiach.

Urle leżą w Puszczy Kamienieckiej zwanej także Puszczą Gardz, której najstarsze opisy sięgają 1569 r. Z opisów tych, zebranych przez prof. Ryszarda Zarembę wynika, że w tym czasie Puszcza należała do starostwa kaminieckiego. W swoim dziele cytuje on, iż: Przy wsi Brzozy, Wielkiem i Gwizdałach jest Puszcza dobra, której są uroczyska Zieloniec i Wałęka nazwane. Jest puszczy wkrąg na dwie mile. Ku Kamieńcu sam drugie urocziska puszczy na różnych miescach, które maią własne przezwiska: Uzt-Krzinica (Ust Krynica?), Kaliski, Ostrów, Tusnicza (?), Orlie (Orle?), Pyeczyska, Zielony Kąt (…)

Z kolei Jerzy Lewicki w Historii Jadowa pisze, iż prawdopodobnie osada Urle powstała w XVI wieku i pierwotna nazwa brzmiała „Orle”. Nazwa ta pochodziła prawdopodobnie od licznych gniazd orłów, jakie się znajdowały w lasach urlowskich na szczytach drzew. Według Lewickiego wieś Urle do 1654 r. należała do dóbr królewskich, potem przekazano je Zakonowi sióstr Wizytek, a w 1791 r., po sekularyzacji dóbr zakonnych, wieś przeszła na własność rządową. Następnie w 1820 r. dobra kamieńczykowskie i jadowskie przeszły na własność hr. ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego, który otrzymał je w zamian za twierdzę Zamość. Urle w tym czasie stanowiły piękne uroczysko leśne i liczyły zaledwie 60 mieszkańców.

W okresie I wojny światowej Urle zostały poważnie zniszczone, ucierpiały przede wszystkim lasy, które zostały wycięte przez Niemców i wywiezione do Prus lub zużyto je na fortyfikacje.

Wielki rozkwit Urli nastąpił w okresie międzywojennym. Wieś była atrakcyjną miejscowością dla pobliskich warszawiaków, którzy zabiegali o wykupienie działek budowlanych pod budowę domków letniskowych. W tym…

Jadów, dawne miasto, obecnie wieś i siedziba gminy, leży nad rzeką Osownicą (lewy dopływ Liwca), w powiecie wołomińskim województwa mazowieckiego, w północno-wschodniej części Kotliny Warszawskiej, w Nizinie Mazowieckiej. Najdawniejsza wzmianka historyczna datuje się na lata 1414-1425 (Jadowo). Od wyrazu jad utworzono przezwisko Jad, a od niego nazwę dzierżawną Jadów.

1.1. Początki osadnictwa

Obszar ten porastała odwieczna puszcza, przerywana rozlewiskami bagien. Stąd też inne określenia tej ziemi takie jak: Puszcza Sulejowska, Puszcza Kamieniecka lub Puszcza Jadowska. W bezdrożach puszcz ważną rolę odgrywały rzeki, z którymi nierozerwalnie wiąże się osadnictwo tych ziem.

Aby zdobyć pewien obszar pod uprawę, każdy osadnik musiał wypalić część przydzielonej mu puszczy. Wypalanie było koniecznym i pierwszym zabiegiem wobec niedostatku i niedoskonałości ówczesnych narzędzi. Śladem tej pionierskiej gospodarki są nazwy dwóch miejscowości: Pogorzelec (zbudowany na pogorzeli) i Łazy (obszary roli otrzymane przez wypalanie krzaków, łozy, drzew), które należą do sąsiedniej gminy Łochów. W połowie XII w. dokonano ogromnego ulepszenia narzędzi rolniczych. Zwiększona wydajność zachęcała możnych do popierania osadnictwa na niezagospodarowanych terenach – nakładano niezbyt wysokie świadczenia. Szybki rozwój techniki w rolnictwie (wprowadzenie regularnej trójpolówki, nawożenie) spowodował, że plony zaczęły przekraczać liczbę trzech ziaren z jednego użytego do zasiewu.

Dla Jadowa i jego okolic dzieje historyczne udokumentowane najstarszym zapisem zaczynają się datą 1473 r., kiedy to książę Kazimierz, biskup płocki, brat księcia Mazowsza i Rusi Bolesława IV erygował parafię jadowską. Można z tego wnioskować, że pod koniec XV w. były to okolice na tyle zagospodarowane i ludne, stanowiące ośrodek życia gospodarczego, iż biskupi płoccy przystąpili do wprowadzenia tutaj administracji kościelnej.

Dzięki temu, że Jadów był położony na skrzyżowaniu szlaków handlowych wiodących z Liwa…

Ziemia tłuszczańska była zawsze nierozerwalną częścią Mazowsza. Obszar ten zaliczany jest do Niziny Mazowiecko – Podlaskiej, a dokładniej do Kotliny Warszawskiej.

Tłuszcz i okolice leżą na szlaku łączącym Warszawę z północno ­wschodnią częścią Rzeczpospolitej. Historycznie ziemie te wchodziły w obręb powiatu kamieńczykowskiego ziemi nurskiej województwa mazowieckiego. Po trzecim rozbiorze ziemia tłuszczańska znalazła się pod zaborem austriackim. „W latach 1809-1815 obszar ten wchodził w skład departamentu warszawskiego Księstwa Warszawskiego, następnie w Królestwie Polskim, w skład okręgu stanisławowskiego województwa warszawskiego, od 1837 r. guberni warszawskiej powiatu radzymińskiego, w którym należąc do gminy Klembów, parafii Postoliska pozostawał do I wojny światowej”.

Obecnie teren ten należy do powiatu wołomińskiego województwa mazowieckiego. Zakres administracji kościelnej podlega diecezji warszawsko – praskiej.

„Występująca jeszcze w XVII w. pod nazwą Tłuszcza wieś książęca, a następnie królewska w powiecie kamienieckim założona została w 1477 r. na prawie chełmińskim.” Znajdowała się tuż przy trakcie handlowym wiodącym z Warszawy do Ciechanowca, miasta słynącego z targów końmi i bydłem. Powstanie osady przypada zatem na okres, kiedy ta cześć Mazowsza zwana Mazowszem Leśnym, zaczęła się zaludniać nowymi osadnikami, rekrutującymi się spośród wolnych kmieci i drobnej szlachty mazowieckiej. Niemal do końca XVIII w. tereny te zagubione były wśród wielkiej puszczy, na terenach bardzo podmokłych i bagiennych. Niewielkie strumienie i rzeka Jasionka (obecnie Cienka) tędy przepływające z trudnością przedzierały się przez leśne gęstwiny. Pozbawione większego spadku rozlewały szeroko swoje wody, tworząc rozległe moczary. „Nieliczna ludność puszczańska żyła z myślistwa, bartnictwa, smolarstwa, rybołówstwa i raczej mniej z uprawy roli, którą z wielkim trudem można było wydrzeć puszczy.” Nazwa osady wywodzi się z legendy do dziś…

Mam za zasadę wszędzie pracować, jakbym miał żyć wiecznie i zawsze starać się żyć, jakbym miał umrzeć jutro.

A. Zamoyski

Klęska powstania listopadowego rozwiała nadzieje Polaków i wprowadziła w stan bierności znaczną część społeczeństwa. Niektórzy przedstawiciele klas posiadających, magnaterii, burżuazji, ziemiaństwa, odrzucając drogę rewolucyjno-powstańczą, stawiali sobie za cel wprowadzenie reform, by wyprowadzić kraj z gospodarczego i kulturalnego zacofania. Stopniowa likwidacja pańszczyzny, uprzemysłowienie kraju, rozwój stowarzyszeń i różnych form samorządu były ich głównym pragnieniem. Nie mogli oni oczekiwać tych reform od wrogich Polsce rządów zaborczych. Szukali zatem sposobów podjęcia tej działalności o własnych siłach.

Działalność ta polegająca na pionierstwie gospodarczym, pracy społecznej, oświatowej i charytatywnej, popieraniu nauki i twórczości artystycznej, od połowy XIX w. określana mianem „pracy organicznej” miała wielu przedstawicieli. W Królestwie Polskim reprezentantem jej był Andrzej Zamoyski. Ten „wielki mąż stanu”, jak pisał o nim jego biograf A. Kraushar, pojony nektarem rodzinnym, pielęgnowanym z pokolenia na pokolenie, że „Polska była wielką i taką znów być musi” realizował ten cel w swojej pracy i działalności na rzecz kraju.

Rozdział I. Dzieciństwo i młodość

Spomiędzy licznych rodów dawnej Rzeczypospolitej wybija się sławne, znakomite nazwisko Zamoyskich.

Protoplastą rodu Zamoyskich był Florian Szary, XIV-wieczny rycerz. Wiek XVI w dziejach Polski wysuwa na czoło postać Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego, a wiek XVII również kanclerza koronnego Tomasza Zamoyskiego. Ojcem hr. Andrzeja Zamoyskiego był ordynat Stanisław. Człowiek tęgiego charakteru, który po śmierci starszego brata bezdzietnego Aleksandra w roku 1800 objął ordynację i zamieszkał w Podzamczu pod Maciejowicami. Ożenił się z Zofią, trzecią córką ks. Adama Czartoryskiego i ks. Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, autorki „Pielgrzyma w Dobromilu”. Zofia, ordynatowa…

Tymczasem literatura na temat kościoła w Kobyłce długo była wyjątkowo skromna. Wiek XIX przyniósł krótkie artykuły, głównie w znanych czasopismach. Publikacje te sprawiły, iż zabytek stał się znany, lecz niewiele wniosły z punktu widzenia naukowo – badawczego.

W 1901 roku ówczesny wikary w Kobyłce Marceli Weiss jako pierwszy zgromadził rozproszoną faktografię stanowiącą podstawę do późniejszych weryfikacji i badań. W roku 1950 „Stolica” zamieściła krótki artykuł Michała Szymańskiego. Tam po raz pierwszy padło nazwisko rzeczywistego architekta. Obszerniejszych badań podjął się Piotr Bohdziewicz próbując odtworzyć stan pierwotny obiektu, jego źródła, cele i idee. Na podstawie dotychczasowych ustaleń w roku 1964 Katalog Zabytków Sztuki w Polsce zamieścił opracowanie obiektu. Podobnie informacje o świątyni w Kobyłce pojawiły się w ogólnych opracowaniach dotyczących architektury, czy sztuki wieku XVIII w Polsce. Lata osiemdziesiąte przyniosły kolejne szersze publikacje. Józef Lepiarczyk kontynuował poszukiwania form, jakie świątynia miała w początkach swego istnienia.

Trzy ostatnie prace dotyczące kościoła p.w. Świętej Trójcy w Kobyłce są autorstwa Karola Guttmejera. Pierwsza stanowi studium historyczno – konserwatorskie, druga jest najnowszą analizą zabytku. Obie weryfikują dotychczasowe ustalenia i koncepcje dając rzetelny i wiarygodny obraz zabytku. „Kobyłka. Perła baroku na Mazowszu” – wydanie albumowe wzbogacone znakomitymi fotografiami jest zaś syntezą obowiązujących na dzień dzisiejszy informacji o kościele. Stąd też powyższa pozycja w przypadku faktografii, czy historiografii stanowić…