Tymczasem literatura na temat kościoła w Kobyłce długo była wyjątkowo skromna. Wiek XIX przyniósł krótkie artykuły, głównie w znanych czasopismach. Publikacje te sprawiły, iż zabytek stał się znany, lecz niewiele wniosły z punktu widzenia naukowo – badawczego.

W 1901 roku ówczesny wikary w Kobyłce Marceli Weiss jako pierwszy zgromadził rozproszoną faktografię stanowiącą podstawę do późniejszych weryfikacji i badań. W roku 1950 „Stolica” zamieściła krótki artykuł Michała Szymańskiego. Tam po raz pierwszy padło nazwisko rzeczywistego architekta. Obszerniejszych badań podjął się Piotr Bohdziewicz próbując odtworzyć stan pierwotny obiektu, jego źródła, cele i idee. Na podstawie dotychczasowych ustaleń w roku 1964 Katalog Zabytków Sztuki w Polsce zamieścił opracowanie obiektu. Podobnie informacje o świątyni w Kobyłce pojawiły się w ogólnych opracowaniach dotyczących architektury, czy sztuki wieku XVIII w Polsce. Lata osiemdziesiąte przyniosły kolejne szersze publikacje. Józef Lepiarczyk kontynuował poszukiwania form, jakie świątynia miała w początkach swego istnienia.

Trzy ostatnie prace dotyczące kościoła p.w. Świętej Trójcy w Kobyłce są autorstwa Karola Guttmejera. Pierwsza stanowi studium historyczno – konserwatorskie, druga jest najnowszą analizą zabytku. Obie weryfikują dotychczasowe ustalenia i koncepcje dając rzetelny i wiarygodny obraz zabytku. „Kobyłka. Perła baroku na Mazowszu” – wydanie albumowe wzbogacone znakomitymi fotografiami jest zaś syntezą obowiązujących na dzień dzisiejszy informacji o kościele. Stąd też powyższa pozycja w przypadku faktografii, czy historiografii stanowić…

Bogata architektoniczna twórczość Józefa Piusa Dziekońskiego jedne­go z najwybitniejszych architektów polskich przełomu XIX i XX w. jest ogromną i interesującą skarbnicą architektonicznych form. Karty poświęcone Dziekońskiemu mają dla nas niezwykle doniosłe znaczenie, stanowią bowiem żywy dowód tego, że jego dzieła znajdowały w oczach jemu współcze­snych i znajdują obecnie pełne zrozumienie i uznanie. Nie napisano jeszcze książki obejmującej całą twórczość architekta. Niektóre tylko obiekty zwłaszcza te okazalsze, znalazły odbicie w nielicznych publikacjach. Przeglądając je uderza zbieżność sądów w ocenie jego dzieł, jako wartościowych, zajmujących wysoką pozycję w architekturze polskiej. Mniejsze obiekty wzniesione przez architekta nie zostały jeszcze opracowane. Jedną z tych budowli jest kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Jadowie.

W kościele tym architekt zastosował formy romanizujące rzadko spotykane w budowlach przez niego projektowanych. Właśnie ta odmien­ność skłoniła mnie do bliższego zainteresowania się architekturą tej świątyni. Niestety źródła dostarczają niewiele wiadomości na ten temat. ­

W 1886 r. w Przeglądzie Katolickim ukazała się krótka wzmianka dotycząca omawianego kościoła, a opisująca uroczystość konsekracji świą­tyni dokonaną przez Metropolitę Warszawskiego Wincentego Teofila Cho­ściak-Popiela. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Kra­jów Słowiańskich zawiera niepełne, fragmentaryczne informacje dotyczące historii wsi i kolejnych właścicieli. Podstawowym źródłem, o jakie oparłam się pisząc pracę, były projekty kościoła wykonane własnoręcznie przez architekta, znajdujące się obecnie w kancelarii parafialnej w Jadowie oraz zachowana tam kronika parafialna prowadzona od 1962 r.

Małgorzata Wyczółkowska
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)