Ale historia Urli nie zaczyna się od powstania letniska. Urle mogą poszczycić się ponad 500-letnia historią, o czym w ostatnią środę w Fabryczce opowiedział Tadeusz Izbicki, autor książki „URLE. Od URoczyska do LEtniska. Szyszkowie urlańscy”.

Publikacja podzielona jest na dwie części. Pierwsza traktuje o historii Urli, począwszy od XVI w., od pierwszej wzmianki o tym miejscu, którą można znaleźć w dokumentach. Druga część opowiada o genealogii rodziny Szyszko, która jest jedną z najstarszych w Urlach. Podczas spotkania autor pokazał i omówił dokumenty, na których się opierał. Nadmienił też skąd wzięło się jego zainteresowanie tym miejscem. Zebrani mogli też zobaczyć imponującą planszę z drzewem genealogicznym zrobioną własnoręcznie przez autora publikacji.

Spotkanie poprowadził Jarosław Stryjek. W trakcie wydarzenia goście mogli wysłuchać koncertu Kapeli Ludowej Mazowszanie, która zagrała melodie ludowe z okolic Urli i Jadowa

Moderator spotkania – Jarosław Stryjek.

Wśród uczestników spotkania rozlosujemy egzemplarz książki.

7 czerwca 2017 r. (środa), godz. 18:00

Galeria Przy Fabryczce, Wołomin, ul. Orwida 20

Spotkanie poprzedzi koncert muzyki tradycyjnej w wykonaniu Kapeli Ludowej Mazowszanie, która zagra tradycyjne melodie z naszych stron oraz popularne pieśni ludowe.

Lekcja przeznaczona dla dzieci w wieku 5-12 lat

12 marca 2017 r. (niedziela), godz. 11:00 – 15:00, Fabryczka w Wołominie, ul. Orwida 20.

Rozdział I

Bitwa Warszawska 1920 roku

Bitwa owiana legendą

Bitwa Warszawska, potocznie określana „Cudem nad Wisłą’’, zapisała się w historii jako legenda nieprawdopodobnego i niespodziewanego zwycięstwa żołnierzy polskich. Sytuacja na froncie odwróciła się zaskakując dowództwo polskie i sowieckie. Józef Piłsudski, Wódz Naczelny Armii Polskiej w swojej książce pt. „Rok 1920” pisał: „W historii Bitwy Warszawskiej zastanowić musi każdego dziwna, nieoczekiwana i tak nagła zmiana obu stron walczących. Zwyciężony zostaje zwycięzcą, zwycięzca – zwyciężonym, w jakieś parę dni, wobec czego szuka się bezwiednie jakiś nadzwyczajnych przyczyn tej nagłej zmiany, tego piorunującego przewrotu.”

Na wystawie zaprezentowano m.in. oryginalne barcie – fragmenty drzewa bartnego z dziuplą do hodowli „borówek” – pszczół leśnych , pamiętające jeszcze I Rzeczpospolitą, różnego rodzaju ule oraz wirówki do miodu – tzw. miodarki od XIX-wiecznych aż po współczesne, a także drobny sprzęt pszczelarski: prawidła do wyrobu uli, podkarmiaczki, rojołapki, prasy, podkurzacze czy rojnice.
Największym zainteresowaniem cieszył się jednak szklany ul pokazowy z żywymi pszczołami.

Goście Galerii wysłuchali również interesującego wykładu pełnego ciekawych informacji dotyczących życia pszczół, ich ochrony oraz tajników pracy pszczelarza.

Na koniec spotkania wszyscy mogli spróbować miodu prosto z woskowego plastra, trójniaka oraz pyłku kwiatowego wyprodukowanego w pasiece Marka Kowalskiego.

Paulina Kwiek

Urle określane są przez przewodniki turystyczne jako miejscowość wypoczynkowa, która jest położona w dolnym biegu rzeki Liwiec, wzdłuż linii kolejowej Warszawa – Małkinia, na terenie gminy Jadów. Cały teren jest wielkim kompleksem leśnym ? suchych borów sosnowych o piaszczystych ziemiach.

Urle leżą w Puszczy Kamienieckiej zwanej także Puszczą Gardz, której najstarsze opisy sięgają 1569 r. Z opisów tych, zebranych przez prof. Ryszarda Zarembę wynika, że w tym czasie Puszcza należała do starostwa kaminieckiego. W swoim dziele cytuje on, iż: Przy wsi Brzozy, Wielkiem i Gwizdałach jest Puszcza dobra, której są uroczyska Zieloniec i Wałęka nazwane. Jest puszczy wkrąg na dwie mile. Ku Kamieńcu sam drugie urocziska puszczy na różnych miescach, które maią własne przezwiska: Uzt-Krzinica (Ust Krynica?), Kaliski, Ostrów, Tusnicza (?), Orlie (Orle?), Pyeczyska, Zielony Kąt (…)

Z kolei Jerzy Lewicki w Historii Jadowa pisze, iż prawdopodobnie osada Urle powstała w XVI wieku i pierwotna nazwa brzmiała „Orle”. Nazwa ta pochodziła prawdopodobnie od licznych gniazd orłów, jakie się znajdowały w lasach urlowskich na szczytach drzew. Według Lewickiego wieś Urle do 1654 r. należała do dóbr królewskich, potem przekazano je Zakonowi sióstr Wizytek, a w 1791 r., po sekularyzacji dóbr zakonnych, wieś przeszła na własność rządową. Następnie w 1820 r. dobra kamieńczykowskie i jadowskie przeszły na własność hr. ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego, który otrzymał je w zamian za twierdzę Zamość. Urle w tym czasie stanowiły piękne uroczysko leśne i liczyły zaledwie 60 mieszkańców.

W okresie I wojny światowej Urle zostały poważnie zniszczone, ucierpiały przede wszystkim lasy, które zostały wycięte przez Niemców i wywiezione do Prus lub zużyto je na fortyfikacje.

Wielki rozkwit Urli nastąpił w okresie międzywojennym. Wieś była atrakcyjną miejscowością dla pobliskich warszawiaków, którzy zabiegali o wykupienie działek budowlanych pod budowę domków letniskowych. W tym…

Jadów, dawne miasto, obecnie wieś i siedziba gminy, leży nad rzeką Osownicą (lewy dopływ Liwca), w powiecie wołomińskim województwa mazowieckiego, w północno-wschodniej części Kotliny Warszawskiej, w Nizinie Mazowieckiej. Najdawniejsza wzmianka historyczna datuje się na lata 1414-1425 (Jadowo). Od wyrazu jad utworzono przezwisko Jad, a od niego nazwę dzierżawną Jadów.

1.1. Początki osadnictwa

Obszar ten porastała odwieczna puszcza, przerywana rozlewiskami bagien. Stąd też inne określenia tej ziemi takie jak: Puszcza Sulejowska, Puszcza Kamieniecka lub Puszcza Jadowska. W bezdrożach puszcz ważną rolę odgrywały rzeki, z którymi nierozerwalnie wiąże się osadnictwo tych ziem.

Aby zdobyć pewien obszar pod uprawę, każdy osadnik musiał wypalić część przydzielonej mu puszczy. Wypalanie było koniecznym i pierwszym zabiegiem wobec niedostatku i niedoskonałości ówczesnych narzędzi. Śladem tej pionierskiej gospodarki są nazwy dwóch miejscowości: Pogorzelec (zbudowany na pogorzeli) i Łazy (obszary roli otrzymane przez wypalanie krzaków, łozy, drzew), które należą do sąsiedniej gminy Łochów. W połowie XII w. dokonano ogromnego ulepszenia narzędzi rolniczych. Zwiększona wydajność zachęcała możnych do popierania osadnictwa na niezagospodarowanych terenach – nakładano niezbyt wysokie świadczenia. Szybki rozwój techniki w rolnictwie (wprowadzenie regularnej trójpolówki, nawożenie) spowodował, że plony zaczęły przekraczać liczbę trzech ziaren z jednego użytego do zasiewu.

Dla Jadowa i jego okolic dzieje historyczne udokumentowane najstarszym zapisem zaczynają się datą 1473 r., kiedy to książę Kazimierz, biskup płocki, brat księcia Mazowsza i Rusi Bolesława IV erygował parafię jadowską. Można z tego wnioskować, że pod koniec XV w. były to okolice na tyle zagospodarowane i ludne, stanowiące ośrodek życia gospodarczego, iż biskupi płoccy przystąpili do wprowadzenia tutaj administracji kościelnej.

Dzięki temu, że Jadów był położony na skrzyżowaniu szlaków handlowych wiodących z Liwa…

Ziemia tłuszczańska była zawsze nierozerwalną częścią Mazowsza. Obszar ten zaliczany jest do Niziny Mazowiecko – Podlaskiej, a dokładniej do Kotliny Warszawskiej.

Tłuszcz i okolice leżą na szlaku łączącym Warszawę z północno ­wschodnią częścią Rzeczpospolitej. Historycznie ziemie te wchodziły w obręb powiatu kamieńczykowskiego ziemi nurskiej województwa mazowieckiego. Po trzecim rozbiorze ziemia tłuszczańska znalazła się pod zaborem austriackim. „W latach 1809-1815 obszar ten wchodził w skład departamentu warszawskiego Księstwa Warszawskiego, następnie w Królestwie Polskim, w skład okręgu stanisławowskiego województwa warszawskiego, od 1837 r. guberni warszawskiej powiatu radzymińskiego, w którym należąc do gminy Klembów, parafii Postoliska pozostawał do I wojny światowej”.

Obecnie teren ten należy do powiatu wołomińskiego województwa mazowieckiego. Zakres administracji kościelnej podlega diecezji warszawsko – praskiej.

„Występująca jeszcze w XVII w. pod nazwą Tłuszcza wieś książęca, a następnie królewska w powiecie kamienieckim założona została w 1477 r. na prawie chełmińskim.” Znajdowała się tuż przy trakcie handlowym wiodącym z Warszawy do Ciechanowca, miasta słynącego z targów końmi i bydłem. Powstanie osady przypada zatem na okres, kiedy ta cześć Mazowsza zwana Mazowszem Leśnym, zaczęła się zaludniać nowymi osadnikami, rekrutującymi się spośród wolnych kmieci i drobnej szlachty mazowieckiej. Niemal do końca XVIII w. tereny te zagubione były wśród wielkiej puszczy, na terenach bardzo podmokłych i bagiennych. Niewielkie strumienie i rzeka Jasionka (obecnie Cienka) tędy przepływające z trudnością przedzierały się przez leśne gęstwiny. Pozbawione większego spadku rozlewały szeroko swoje wody, tworząc rozległe moczary. „Nieliczna ludność puszczańska żyła z myślistwa, bartnictwa, smolarstwa, rybołówstwa i raczej mniej z uprawy roli, którą z wielkim trudem można było wydrzeć puszczy.” Nazwa osady wywodzi się z legendy do dziś…

Swoje święto Ekonomik przeżywał 26 listopada 2005 roku. Wtedy to właśnie minęło 65 lat od chwili, gdy w czasie okupacji po raz pierwszy zabrzmiał dzwonek w Prywatnej Koedukacyjnej.

Urszula Zimińska
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)