Grzegorz Dudzik – Powiatowe Centrum Kultury Fabryczka

G. P. Dudzik, J. Boguszewska – Nasfeterowie

Katarzyna Rutkowska — Thu, 07 Mar 2013 07:29:37 +0000

O Januszu Nasfeterze – filmowcu, pisarzu, grafiku – nie napisano, jak do tej pory, żadnej monografii. Nie poddano pełnej analizie jego wieloletniej twórczości, nie badano jego drogi artystycznej, znaczenia pracy tego artysty dla polskiego filmu.

Nasfeterowie byli rodziną ściśle związaną ze środowiskiem artystycznym jeszcze przed II wojną światową. Stefan Nasfeter z Wołomina, stryj Janusza, był przed wojną właścicielem studia filmowego w Warszawie oraz kina w Wołominie.

Kiedy przystępowaliśmy do zbierania materiałów o Januszu Nasfeterze, zastanowił nas ogromny wkład twórczości Janusza Nasfetera w historię polskiego kina – a szczególnie kina dla dzieci i o dzieciach, przy jednoczesnym braku opracowań, które w sposób syntetyczny ujmowałyby dorobek tego reżysera. Nawet śmierć Janusza Nasfetera, w 1998 r., przesz/a w opinii publicznej niejako ukradkiem, przypieczętowując nieobecność reżysera w życiu artystycznym w ostatnich latach jego życia.

Podjęliśmy próbę przypomnienia postaci Janusza Nasfetera, mimo przekonania że ze względu na ogrom jego twórczości głównie filmowej, ale także pisarskiej i graficznej, jest to zadanie znacznie przekraczające możliwości ma/ej publikacji towarzyszącej przeglądowi jego filmów. Książka nie jest kompendium wiedzy o Januszu Nasfeterze, chociaż może być wstępem do dyskusji nad twórczością tego wielkiego i zapomnianego reżysera.

W 1998 roku Piotr Łazarkiewicz napisał: „Śmierć Janusza Nasfetera uświadamia nam jeszcze raz potrzebę opisania historii polskiego kina. Prawdziwego, nie poddanego rozmaitym presjom, przewartościowania jego dorobku. Ktoś to powinien w końcu zrobić. Tylko kto?”

Podjęliśmy wyzwanie ustalenia jednego, małego i zapomnianego elementu tej pożądanej układanki. Przedstawiamy Janusza Nasfetera… na tle rodziny wołomińskich Nasfeterów.

G. P. Dudzik, J. Boguszewska
Nasfeterowie
Ząbki 2004

Kazimierz Narbutt. Propagator logiki

Katarzyna Rutkowska — Sat, 11 Mar 2006 12:01:49 +0000

Kazimierz Narbutt, osiemnastowieczny proboszcz radzymiński, urodził się 3 stycznia 1738 roku. Na chrzcie – dwa dni później – otrzymał imię Daniel. Co do przyczyny używania przez niego imienia Kazimierz, które w sposób dominujący do niego przylgnęło, najwłaściwsza wydaje się teza, że imię to ma źródła zakonne, w każdym razie od czasu wstąpienia do zgromadzenia było ono przez Narbutta publicznie używane. Irena Stasiewicz-Jasiukowa badająca w ostatnich latach losy sławnych postaci ziemi lidzkiej dotarła do kopii metryki chrztu wskazującej, że ochrzczono Narbutta od razu imionami Daniel – Kazimierz. W dzieciństwie używał on jednak pierwszego.Ojcem Daniela-Kazimierza był Kazimierz Narbutt, późniejszy marszałek lidzki, matką Marianna z Nowickich. To informacje dokładne, dyskusje trwały natomiast na temat miejsca urodzenia. Spory te rozpoczęły się już kilkadziesiąt lat po jego śmierci. W 1842 roku pijar, kronikarz, ksiądz Antonii Moszyński pisał: urodził się Kazimierz Narbutt ( … ) w ojczystej majętności Dokudowie czy w Krupie ( … ) Różnią się w tern x. kanonik Narbutt i p. Teodor Narbutt. Pierwszy w Dokudowie drugi w Krupie miejsce urodzenia ( … ) naznaczają. Encyklopedia powszechna z 1865 roku wskazywała natomiast tylko na Dokudowo. Przytoczone już odkrycie Ireny Stasiewicz-Jasiukowej pozwala wskazać jednoznacznie miejsce urodzenia na Krupę.

Pierwsze nauki pobiera Kazimierz Narbutt w Szczuczynie (dziś Białoruś), w szkole prowadzonej przez pijarów. 25 lipca 1755 roku wstępuje do nowicjatu pijarskiego w Lubieszowie, który w tamtym czasie należał do powiatu Pińskiego. Przebywał tam do 1757 roku. Potem przeniósł się do filozoficzo-teologicznego kolegium pijarskiego w Dąbrowicy. Po kolejnych dwóch latach skierowany został do innego kolegium pijarskiego w Wilnie, tam studiował ?pod przewodnictwem znakomitych nauczycieli: Wykowskiego, Oskierki, Sirucia, a pod rektorstwem Dogiela, poświęcał się szczególnie, z indywidualnego popędu, filozofii i matematyce.

Grzegorz P. Dudzik
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)

„Na placówce”. Jednodniówka peowiaków

Katarzyna Rutkowska — Sat, 11 Mar 2006 11:46:47 +0000

W ostatnich kilku latach wzbudzono duże zainteresowanie historią prasy lokalnej, która ukazywała się przed II wojną światową na terenie obejmującym obecne ziemie powiatu wołomińskiego. W ośrodkach akademickich powstają programy badań obejmujące studia z zakresu prasy regionalnej. Jednak do ostatniego roku przedwojenna prasa wydawana na terenie powiatu radzymińskiego była raczej pomijana lub najwyżej traktowana kontekstowo. Odradzanie się tradycyjnej, demokratycznej prasy sublokalnej w gminach po 1989 roku powodowało więc zainteresowanie historią podobnych inicjatyw w przeszłości – szczególnie ze względu na kronikarskie zadanie prasy. Często pojawienie się nowego współczesnego tytułu lokalnego lub sublokalnego wprost inicjowało pytanie o tradycję, do której odwołuje się nowe pismo i pytanie o ewentualne historyczne źródła.

W latach dziewięćdziesiątych zaczęły się pojawiać komunikaty i artykuły dotyczące historii prasy na tym terenie. Były to zarówno teksty w prasie popularne, jak i artykuły w publikacjach zwartych.

Najwięcej informacji o prasie lokalnej i innej, wydawanej na terenie ziem w granicach obecnego powiatu wołomińskiego i byłego powiatu radzymińskiego, przyniósł opublikowany w 2005 r. artykuły Arkadiusza Kołodziejczyka pt. Czasopisma Wołomina i regionu do 1939 r. Ważne, że artykuł ten – także w jasno formułowanej deklaracji autora – ma być inspiracją do dalszych poszukiwań historycznych egzemplarzy prasy lokalnej, egzemplarzy, które zaginęły i nie zostały dotychczas zarchiwizowane lub opisane i zanalizowane.

Efemeryczność niektórych prasowych zdarzeń wydawniczych, jak tak współcześnie, jak i przed 1939 r., powoduje, że prawdopodobnie nie znamy jeszcze pełnego obrazu przedwojennej mapy prasowej okolic. Ta cecha ulotności związana jest przede wszystkim z próbnym wydawaniem czasopism i wydawaniem – takich jak „Na Placówce” – tzw. Jednodniówek. Czy jednodniówki są w ogóle elementem systemu prasowego? Określane są jako „wydawnictwa zbiorowe podobne do czasopisma”…

Grzegorz P. Dudzik
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2006)

Przyczynek do dziejów karczem w olsce (XVII – XIX wiek) – próba odtworzenia historii i charakterystyki karczem na terenie Zielonki

Katarzyna Rutkowska — Thu, 10 Mar 2005 20:20:38 +0000

Wstęp. 1. Przesłanki trwałości instytucji karczmy. Przeznaczenie karczem, zagadnienia prawne i własnościowe. 2. Architektura karczem i ich układ urbanistyczny. 3. Opis i analiza źródeł z XVII-XIX wieku dotyczących przedmiotowego terenu. 4. Opisy karczem na terenie Zielonki i ich analiza. Zakończenie.

W słowniku etymologicznym miast i gmin Polski znajdujemy wyjaśnienie nazwy miejscowości Zielonka: „Zaczątkiem wsi Zielonki była najpierw karczma z tym określeniem zaznaczona na mapie w 1839 r. (…), identycznie określono przyleśne folwarki i nowsze osady„. Z tego powodu uzasadnione jest przeanalizowanie losów karczem na terenie Zielonki w świetle historii instytucji karczmy od XVII do XIX wieku.

Karczma to odrębne zjawisko kulturowe i architektoniczne. Jako instytucja trwa na terenie Polski od początków państwowości aż po dzień dzisiejszy, zmieniając swój wygląd i funkcje, status prawny i zakres świadczonych usług. Sięga, więc początków X i XI wieku. Wspominano już o niej w licznych dokumentach średniowiecznych, a statut wydany przez Kazimierza Wielkiego w roku 1347 określał jasno szczegóły jej działania, np. uprzywilejowaną pozycję karczmarza Prawo utrzymywania karczmy dawało znaczne korzyści ekonomiczne. Kształtował się „stan karczmarzy” znacznie bardziej niż chłopski niezależny od ciężarów pańszczyźnianych. Status prawny karczmy ma długą historię. Karczma stawała się nieodzowną częścią rozwoju wiosek i miast. W miejscach występowania często stanowiła centrum lokalnego osadnictwa i życia społecznego. Tam bawiono się, radzono, podejmowano decyzje.

Najczęściej karczmy budowała bogatsza szlachta posiadająca gorzelnie i browary związane z monopolem propinacyjnym. Nie zatracała karczma oczywiście współkonstytuującego ją charakteru gospody dla podróżnych. Budowano więc wiele karczem w okolicach miejsc pielgrzymkowych lub na często uczęszczanych traktach.

Grzegorz P. Dudzik
Studia i Materiały do dziejów Powiatu Wołomińskiego (2005)