Taki jest nasz obyczaj odwieczny przez setne pokolenia ojców naszych na tej ziemi uświęcony, obyczaj piękny, jak ta świętość związku małżeńskiego, obyczaj, który powinien być szanowany jako błogosławieństwo rodzicielskie. To też ludzie rozważni i obyczaj praojców miłujący, szanują i zachowują dawne zwyczaje weselne swojego narodu, a jeno głupi i lekkomyślni lekceważą je sobie, nie pomnąc, że dzieci, które obyczaj ojców zapomniały, nie będą dobrej doli i błogosławieństwa rodzicielskiego miały.

Rozwój cywilizacyjny ziem obecnego powiatu wołomińskiego, jaki dokonał się w szczególności w drugiej połowie XIX w., był głównym czynnikiem, który spowodował powolny, ale niestety nieuchronny zanik dawnych obrzędów, wierzeń i tradycji na ich terenie.

Duży odsetek ludności napływowej, rozluźnienie więzi rodzinnych oraz szerszy dostęp do edukacji to kolejne czynniki, które także wpłynęły na odwrót od kontynuacji dawnych zwyczajów, który trwa do czasów obecnych. Dlatego też, Ośrodek Dokumentacji Etnograficznej przeprowadził serię wywiadów ze starszymi mieszkańcami powiatu, czego celem było zebranie możliwie szerokiego materiału dotyczącego struktury obrzędowej wesel i pogrzebów na terenie powiatu wołomińskiego w dawnych latach. Przepytywani informatorzy mieli od 70 do 92 lat, stąd dostarczone przez nich informacje dotyczyły głównie okresu bezpośrednio przed II wojną światową i zaraz po niej. Niekiedy rozmówcy przytaczali informacje przekazane przez swoich rodziców bądź dziadków, stąd mogły one dotyczyć nawet początków XX w. Wywiady zostały przeprowadzone w następujących miejscowościach: Wołomin, Ruda gm. Radzymin, Ciemne gm. Radzymin, Borzymy gm. Jadów, Wójty gm. Jadów, Józefów gm. Dąbrówka, Kuligów gm. Dąbrówka, Kowalicha gm. Dąbrówka, Ludwinów gm. Dąbrówka, Klembów, Stryjki gm. Tłuszcz, Jasienica gm. Tłuszcz, Łysobyki gm. Tłuszcz.

Praca niniejsza stanowi próbę ustalenia zbioru mazowieckich gwarowych cech fonetycznych, które jeszcze utrzymują się w mowie najstarszych mieszkańców powiatu wołomińskiego. Jak wiadomo powszechne niegdyś gwarowe fakty językowe zatarły się już w znacznym stopniu pod wpływem różnych czynników unifikujących takich jak powszechna oświata, czy środki masowej komunikacji (radio, telewizja, prasa), zwłaszcza w okolicach Warszawy. Mieszkańcy wsi opanowali częściowo system polszczyzny literackiej i są w pewnym sensie dwujęzyczni – z jednej strony w sytuacjach nieoficjalnych, rodzinnych czy sąsiedzkich, posługują się gwarą, z drugiej w kontaktach oficjalnych używają polszczyzny literackiej, mającej często szereg wtrętów gwarowych. W takich warunkach polszczyzna gwarowa szybko zanika. O ile kilkadziesiąt lat temu gwary utrzymywały się całkiem dobrze, tak, że można było znaleźć we wsi młodych informatorów wprawnie się nimi posługujących, o tyle obecnie jest to prawie niemożliwe.

Materiał gwarowy będący podstawą opracowania zebrano podczas badań dialektologicznych prowadzonych w listopadzie – styczniu 2005/2006 r. we wsiach: a) Borucza, gm. Strachówka; b) Guzowatka, gm. Dąbrówka; c) Klembów, gm. Klembów; d) Kukawki, gm. Jadów; e) Ruda, gm. Radzymin; f) Trojany, gm. Dąbrówka; g) Strachówka, gm. Strachówka; h) Zawady, gm. Radzymin.

W nagraniach udział wzięli najstarsi mieszkańcy powiatu wołomińskiego (11 osób) w wieku od 72 do 84 lat. Trzon materiału stanowią bezpośrednie wywiady z informatorami nagrywane w sytuacji oficjalnej na płyty MD, z wykorzystaniem dyktafonu cyfrowego Hi-MD firmy Sony. Uzyskany materiał (około 40 godzin) obejmuje swobodne rozmowy oraz odpowiedzi na pytania przygotowane na podstawie kwestionariusza do badań dialektologicznych K. Dejny.

Porównawczo wykorzystano materiał gwarowy zbierany z terenu powiatu wołomińskiego w znacznych odstępach czasowych: od początków XX wieku (prace K. Nitscha), poprzez lata dwudzieste – trzydzieste…

Laskowo-Głuchy to jednak nie jedyna miejscowość na terenie po­wiatu wołomińskiego i w jego okolicach związana z osobą Norwida i jego krewnymi. Do chwili obecnej w Strachówce znajduje się parterowy dwór stojący na miejscu dworku należącego niegdyś do Hilarii Sobieskiej, pra­babki poety. Tam, po śmierci matki, wychowywała się wnuczka Sobieskiej, późniejsza Ludwika Norwidowa. Tam także prawdopodobnie Ludwika poznała swego przyszłego męża – zaprzyjaźnionego z Sobieskimi Jana Norwida. Ich ślub miał miejsce w 1818 roku w nieodległym kościele w Sulejowie. Norwidowie mieszkali w Strachówce przez kolejne trzy lata; tam także przyszły na świat ich dzieci – Ludwik i Paulina.

Norwidowie z pewnością bywali także w Dąbrówce i w swoim para­fialnym kościele p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, gdzie Cyprian Nor­wid został ochrzczony. W księgach parafialnych zachowały się akty naro­dzin braci Cypriana i Ksawerego Norwidów oraz akty zgonu ich rodziców. Na dąbróweckim cmentarzu można oglądać symboliczny grób matki poety – Ludwiki Norwidowej .

Inne miejscowości powiatu wołomińskiego związane z poetą, to z pewnością Wólka Kozłowska i Postoliska. W Wólce Kozłowskiej do połowy lat pięćdziesiątych dziewiętnastego wieku mieszkał niezwykle sza­nowany przez Cypriana Norwida drugi syn Hilarii Sobieskiej, Jan Sobieski oraz jego – żona p. v. Lasocka, właścicielka…